Төрсөнийг бүртгэх

Гадаад Улсад суугаа Монгол Улсын иргэдийн дундаас төрсөн хүүхдийг төрсөний дараа 30 хоногийн дотор бүртгүүлж, төрсний гэрчилгээ авах шаардлагатай. Эцэг, эхийн аль нэг нь Монгол Улсын иргэн бол эцэг эхийн хүсэлтийг үндэслэн хүүхдийг бүртгэж, төрсний гэрчилгээ олгоно. Төрснийг бүртгүүлэхэд дараах бичиг баримт бүрдүүлнэ.

1. Эцэг, эхийн өргөдөл
2. Эцэг, эхийн иргэний үнэмлэх болон гадаад паспорт
3. Эцэг, эхийн гэрлэлтийн гэрчилгээ эсвэл баталгаатай хуулбар
4. Гэрлэлтийн гэрчилгээгүй бол эцэг, эх хоёрын хамтран гаргасан өргөдөл
5. Хүүхэд төрсөн тухай эмнэлгийн тодорхойлолт

Монгол Турк хэлэнд байдаг ижил төстэй үгс

алт - altin (алтин)
арслан - aslan (аслан)
зөгийн бал - bal (бал)
балта, сүх- balta (балта)
балчиг - bataklık (balçık) (батаклик)
баатар - batur (батур)
бух - boğa (боа)
бүтэн - bütün (бүтүн)
цаг (үе) - çağ (чаа)
цай - çay (чай)
цэцэг - çiçek (чичэк)
цөл - çöl (чөл)
тамга - damga (дамга)
төмөр - demir (дэмир)
тэнгис - deniz (дэниз)
тэмээ - deve (дэвэ)
хэл - dil (lisan) (дил)
элч - elçi (элчи)
алим - elma (элма)
алмааз - elmas (элмас)
эр - er (эр)
илжиг - eşek (эшэк)
хүч - güç (гүч)
хаан - han (hakan) (хан)
хатүн, эмэгтэй - hatun (хатун)
хавирга - kaburga (кабурга)
Хар - kara (кара)
Хонь - koyun (коюун)
жижиг - küçük (күчүк)
саван - sabun (сабун)
сахал - sakal (сакал)
сал - sal (сал)
сармис- sarımsak (саримсак)
шар - sarı (сари)
чихэр - şeker (шэкэр)
дуулга - tolga (толга)
тоос - toz (тоз)
туг - tuğ (туу)
улс - ulus (улус)
үзэм - üzüm (үзүм)
цааз - yasa (яса)
шинэ - yeni (ени)
шинэлэг - yenilik (енилик)
жил - yıl (еил)
нарийн - narin (нарин)
баатарлаг - batırlık(bahadırlık) (батирлик)
єндєр - endamlı (эндамли)
ах - ağa (ağabey) (аа)
хавсрага - kasırga (касирга)

ALES (Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı )

ALES нь Турк Улсад магистар, доктор хийх академик чиглэлээр ажиллахын (багш, сурган хүмүүжүүлэгч) тулд орсон байх ёстой шалгалт бөгөөд жилд 2 удаа Турк хэл дээр явагдана. Шалгалт ерөнхийдөө ЁӨС-тэй төстэй бөгөөд математик, Турк хэл гэсэн 2 хэсгээс бүрдэнэ. Шалгалтын бүртгэл Турк улс даяар ихэнх их дээд сургуулиуд дээр явагддаг бөгөөд ганц хоер зураг, бөглөсөн албан ёсны формоос гадна ÖSYM-н сонгосон банканд бүртгэлийн төлбөрийг тушаасан баримт байхад болдог шиг санагдаж байна.
Бүртгэлийн дараа формон дээр дурьдсан хаягийн дагуу шалгалтанд хаана хэдний хэдэн цагт орохыг дурьдсан захиа ирдэг бөгөөд мөн өдөр цагт тогтоож өгсөн ширээн дээр суун шалгалтаа өгнө.
Магистр болохоор сургууль авах эсэх нь шалгалтын дүнгээс 100 хувь хамаарахгүй бөгөөд сургууль бүрийн сурагч шалгаруулан авах дүрэм өөр юм билээ. Зарим сургууль гадаад оюутнуудад онцгойлон хуваарь гаргаж өгдөг бол заримд нь Турк оюутнуудтай өрсөлдөн хуваарь олж авдаг. Ихэнх сургуулиудад магистр хийхийн тулд голч, АЛЭС-н дүнгээс гадна сургуулийн зүгээс авч буй Англи хэлний шалгалтын дүн нөлөөлдөг.

Илүү дэлгэрэнгүй мэдээллийг, бөглөвөл зохих форм зэргийг эндээс аваарай.

2009-2010 оны сургалтын төлбөр

Турк улсад, улсын их дээд сургуулиудын сургалтын төлбөрийг яамнаас тогтоож өгдөг. Тиймээс оюутаны сургалтын төлбөр хаана байрладаг, ямар сургуульд сурахаас нь бус ямар чиглэлээр сурахаас нь хамаардаг. Энэ жилийн сургалтын төлбөрийн хэмжээ саяхан тогтоогдсон байна, үүний дагуу

* Анагаах (tıp fakültesi) 591 лира
* урлагын чиглэлээр сурах бол (devlet konservatuvarı) 589 лира
* шүдний эмч, эмийн санч (diş hekimliği ve eczacılık fakülteleri) 494 лира
* малын эмч (veteriner fakültesi) 386 лира
* хууль (hukuk fakültesi) 313 лира
* шинжлэх ухаан, түүх уран зохиол (fen-edebiyat) болон харилцаа буюу сэтгүүлч, радио телевиз, ПР (iletişim fakülteleri) 284 TL гэнэ. Зайны сургалтны! (эчнээ) оюутанууд хамгийн бага буюу 71 TL (açık öğretim fakültesi) төлөх аж.
Дээрх төлбөрүүд улирлынх бөгөөд хэрвээ таны сургалт гадаад хэл дээр явагддаг бол (Англи, Франц гээд Турк хэлнээс бусад хэл дээр) дээрх төлбөрийн хэмжээний 2 дахинг төлөх гэнэ.

Эх сурвалж

Өнгөрсөн жилүүдэд YÖS-т гарсан асуултууд (жишээ)

Өмнөх жилүүдэд шалгалтанд гарч байсан (асууж байсан) хэд гурван асуулт оллоо. Зарим нь их хуучин юм гэхдээ агуулга ижил тул бүгдийг нь оруулчихлаа, татаж аваад өөрийгөө туршаад үзээрэй. Иймэрхүү төрлийн асуултуудыг нэг минутанд нэгийг "зөв" бодож чадаж байвал Турк улсын толгой сургуулиудад торох юмгүй орох болно. Буруу бодсон 3 бодлого, нэг зөв бодлогийг устгадаг тул "Зөв" бодох их чухал. Асуултыг эндээс..

Гадаад оюутан элсүүлэх шалгалт - YÖS (Yabancı Uyruklu Öğrenci Sınavı) - 2

Шалгалтын төвүүд

8. YÖS, өнгөрсөн жил Туркийн Анкара, Туркээс гадна Тиран (Албани), Баку (Азербейжан), Дакка (Бангладеш), Алмати (Казакистан), Бишкек (Кисргизистан), Бэйрут (Любнан), Үскүп (Макадонъя), Куала Лампур (Малайз), Кахирэ (Египт), Улаанбаатар (Монгол), Ташкент (Узбекистан), Исламабад (Пакистан), Казан (Орос), Шам (Сир), Амман (Йордан) зэрэг хотуудад (улсуудад) шалгалтын төв байгуулсан байна.

Шалгалт

9. YÖS-т 2 төрлийн тест авдаг. Нэг нь ерөнхий сэтгэн бодох шалгуур, нийт 80 асуулттай. Үүнээс 45 нь IQ үлдсэн 35 нь математик. Шалгалтын хугацаа 90 минут. Шалгалт Турк, Англи хэл дээр явагддаг.

Нөгөөх нь Турк хэлний шалгалт юм. 60 асуулттай Турк хэлний шалгалтын хугацаа нь 60 минут байдаг. Турк хэлний шалгалт нь шалгалтанд оролцогчын Турк хэл дээр текст унших, уншсан текстээ ойлгох чадварыг шалгадаг. Турк хэл болон ерөнхий сэтгэн бодох шалгуур нэг номон дээр хэвлэгддэг. (Хариултын цаас нь тус тусдаа байдаг тул математикийн цаг дээр зөвхөн математикаа хараад Турк хэлний цаг дээрээ Турк хэлээ харсан нь дээр байдаг. Математикийн шалгалтын дараа хариултын цаасыг хурааж авсаныхаа дараа Турк хэлний шалгалт руу ордог тул математикийн цаг дээр Турк хэлээ харж цаг алдах хэрэггүй.)

Шалгалтанд оролцогчид Анкара дахь төвд шалгалтанд орж буй тохиолдолд гадаад пасспортоо, гадаадад дахь төвд шалгалтанд орж буй тохиолдолд тухайн улсад хүчинтэй бичиг баримт авчирсан байх шаардлагатай. (Турк хэлний тодорхой мэдлэгтэй бол Турк хэлний тестээ чадхаараа хийхгүй хэдийгээр Турк хэлний дүнг харгалзахгүй гэсэн заалт (13 дугаар заалт) байдаг ч бол зарим сургууль (Мимар Синан их сургууль) оюутнуудаа Турк хэл болон Математикийн тестийн голчоор шалгаруулж авдаг юм билээ.)

Шалгалтын дүнг гаргах, зарлах

10. YÖS-т хоёр тестийн дүн тус тусдаа бодогддог бөгөөд дүнгийн хуудсан дээр Турк хэл тестийн дүн, Математикийн тестийн дүн маягаар 2 тусдаа бичигдсэн байдаг. Шалгалтын хариу гарахаар ÖSYM дүнгийн хуудас бэлтгээд бүртгүүлэхэд мэдэгдсэн хаяр руу шуудангаар илгээдэг байна.

Их дээд сургуулиудад бүртгүүлэх

11. Шалгалтанд орогсод сурахыг хүссэн сургуулидаа өөрөө бүртгүүлэх (өөрийн биеэр эсвэл хүн гуйж бүртгүүлнэ.) бөгөөд бүртгүүлэхэд шалгалтын дүнгээс (ЕӨС-ын дүн) гадна бас бус (пасспортны хуулбар) бичиг баримт хэрэг болно. Турк улсад их дээд сургуульд сурахын тулд ЕӨС-ын математын тестээс хамгийн багадаа 40 оноо авсан байх хэрэгтэй. (Зарим сургууль Турк хэлний тестийн хариуг бас харгалзан үздэг тул Турк хэлний тестийг бас чадхаараа хийвэл зохино. Боазичи, ОДТУ зэрэг сургуулиуд 100 хувь англи хэл дээр сургалт явуулдаг тул Турк хэлний тестийн хариуг нэг их анхаардаггүй. Бас сургуулй дотроо Турк хэлний бэлтгэлтэй сургуулиуд ч бий. Тэд хичээлийн жилийн эхэнд Турк хэлний шалгалт аваад хангалтгүй дүн авсан сурагчдыг Турк хэлний бэлтгэлд хамруулдаг. Ямар ч тохиолдолд ТӨМЭР-т сураад амжилттай төгссөнг батлах бичиг байвал түүнийгээ үзүүлэд шууд нэгдүгээр курстаа элсэж болдог.)

12. ЕӨС-с гадна бусад олон улсын шалгалтын хариугаар Турк улсын их дээд сургуулиудад сурах боломжтой бөгөөд ямар ямар олон улсын шалгалтууд ЕӨС-тэй дүйх талаарх мэдээлэл их сургуулиудын оюутан элсүүлэх журамд (kabul koşulları) хэвлэгддэг/нийтлэгддэг.

13. Их дээд сургуулиуд оюутан элсүүлж авахдаа ямар хэл дээр сургалт явуулдагаа үл харгалзан зөвхөн ерөнхий сэтгэн бодох шалгалтын дүнг харгалзах ёстой. Турк хэлний тестийн дүн Турк хэлээр сургалт явуулдаг сургуульд бүртгүүлж буй тохиолдолд хэлний бэлтгэлд сурах эсэхийг шийдэхэд тусладаг. (ЕӨС-ийн Турк хэлний тестээс хангалттай дүн авсан бол хэлний бэлтгэлс суулгүй нэгдүгээр курстээ элсэн орж болно гэсэн үг.)

14. Туркэд зарим сургуулийн сургалтын хэл 100 гадаад, зарим нь 40 эсвэл 60 хувь гадаад хэл дээр сургалт явуулдаг. Үлдсэн буяу ихэнх их дээд сургуулиудын сургалтын хэл нь Турк хэл юм. Турк хэлээр сургалт явуулдаг сургуулйд тэнцсэн хэрнээ Турк хэл нь хангалтгүй бол хамгийн ихдээ нэг жилийн хугацаанд Турк хэл хангалттай сурсан гэсэн баталгааг аваачин (ТӨМЭР-т сурсан бичиг эсвэл ЕӨС-ын ТУрк хэлний тестийн дүн) сургалтаа үргэлжилүүлж (эхлэж) болно.

15. Их дээд сургуулиуд, гадаад оюутнуудын бүртгэлийн хүлээж авах хугацаа, гадаад оюутнуудыг биелүүлбэл зохих шаардлагуудыг Турк улсад хэвлэгддэг сонингууд дээр зарладаг. Мөн зарлалыг сургуулиудын интернэт хуудаснаас бас ÖSYM-гийн интернэт хаягнаас мэдэж болно.


Бичлэгийн эхний хэсэг энд...

Гадаад оюутан элсүүлэх шалгалт - YÖS (Yabancı Uyruklu Öğrenci Sınavı) - 1

ЕӨС-ын талаар нэг бичлэг оруулъя гэж бодож хадгалсаар байтал болохоо байлаа, 2 бичлэг болгож л оруулахаас... Энэхүү бичлэгт ЕӨС-ын төлбөр, ямар ямар бичиг баримт шаардлагатай зэрэг ерөнхий мэдлэг байгаа болно. Зарим зүйлийн эцэст хаалтан дотор өөрийнхөө туршилга дээр үндэслэн бага зэрэг тайлбар хавчууллаа.

Шалгалтанд бүртгүүлэх болон шалгалттай холбоотой ерөнхий мэдлэг

1. Yabancı Uyruklu Öğrenci Sınavı (YÖS) нь Турк Улсад дээд боловсрол эзэмшихийг хүссэн гадаад оюутнуудыг сонгон шалгаруулж Турк даяар их дээд сургуульд хувиарладаг шалгалт юм.

Энэхүү шалгалтын дүнгээр (хариугаар) оюутан, баклаврын зэрэгт сурах эрх олж авдаг.

Шаардлагууд

2. Шалгалтанд орохоор бүртгүүлэгсэд гадаадын иргэн байх ёстой бөгөөд гадаадад Турк улсын арван жилийн боловсролтой дүйцэхүйц сургуульд боловсрол эзэмшсэн байх хэрэгтэй. (Арван жилийн адестатаа авчираад эндхийн боловролын яамаар "дүйцэхэр боловсрол эзэмшсэн болно" хэмээн батлуулдаг. Ихдээ л 2-3 цагийн ажил.)

Шалгалтанд бүртгүүлэх үе шатууд

3. Шалгалтанд орохыг хүсэгчид "Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi, ÖSYM-YÖS, 06538, Ankara, TÜRKİYE" хаяр руу бичгээр; эсвэл өөрийн биеэр "ÖSYM-YÖS, Karyağdı Sokak, No. 28, Aşağı Ayrancı, Ankara, TÜRKİYE" хаягт хандан "Başvurma Belgesi" (Бүртгэлийн хуудас) "ÖSYM-YÖS 2009 Kılavuzu" (Тухайн оны тайлбар, энэхүү гарын авлаган дээр ямар сургуульд, ямар мэргэжилээр хэдэн гадаад оюутан авах, шалгалт хэзээ хаана болох, шалгалтын дүнг хэрхэн гаргадаг, шалгалтын онцлог зэрэг элдэв хэрэгтэй мэдээллүүд багтдаг.) авна.

Бөглөсөн бүртгэлийн хуудсыг машины тусламжтайгаар уншуулдаг тул анхааралтай бөглөх (2B эсвэл HB балын харандаагаар бөглөдөг.) хэрэгтэй байдаг. Бүртгэлийн цаасан дээр нэр, овог зэрэг үндсэн асуултуудаас гадна ямар сургууль төгссөн, хаана шалгалтанд орох (Туркээс гадна, Монгол, Казакистан, Киргиз гээд хэд хэдэн улсад шалгалтын төв үүсгэдэг), хаяг зэргийг асуудаг.

4. Бүртгүүлэх шаардлага хангасан сурагчид бүртгүүлэхийн тулд (a) бүртгэлийн хуудас (b) шалгалтанд орох мөнгө төлсөн баримтаа заасан хугацаанаас өмнө ÖSYM-н хаягаар явуулах эсвэл өөрийн биеэр хүргэж өгсөн байх хэрэгтэй. (хаяг нь ÖSYM-YÖS, 06538, Ankara, TÜRKİYE, сүүлийн хугацааг жил бүр тухайн жилийн "тайлбар" гарын авлага дээр хэвлэсэн байдаг.)

5. Шалгалтанд орох төлбөр 50 доллар. Шалгалтанд орох мөнгө төлсөн баримтаа "YÖS-200х Kılavuzu"-д заасан зааврын дагуу шалгалтанд орохоор бөглөсөн бүртгэлийн хуудсын хамтаар ÖSYM-д аваачиж өгөх эсвэл илгээнэ. (хаяг нь ÖSYM-YÖS, 06538, Ankara, TÜRKİYE)

6. Шалгалтанд орохоор бүртгүүлэгсэдийн материалийг ÖSYM (бүрэн эсэхийг) шалгаад, шаардлагийг биелүүлсэн бичиг баримт нь бүрэн сурагчид "шалгалтанд орох эрхийн бичиг" (Sınava Giriş Belgesi) гаргаад мөн заавар номонд бичсэн зааврын дагуу сурагчид илгээдэг байна.

7. Шалгалтанд оролцохоор бүртгүүлэгсэд шалгалтанд орохоор гадаадад гарах шаардлагатай бол бүртгүүлэгчийг гадаад пасспорт, виз авах зэрэгт шалгалтын төвөөс элдэв тусламж (батламж мэтийн бичиг гаргаж өгөхгүй) үзүүлэхгүй болно.

Энэ бичлэгийн үргэлжилэл энд...

Анкара ТӨМЭР (Турк хэлний бэлтгэл)

Анкара ТӨМЭР нь Турк даяар хэд хэдэн төвд (хотод) сургалт явуулдаг бөгөөд эдгээр төвүүд Стамбул, Анкарагаас гадна Бурса, Самсун, Измир, Денизли, Анталья (Аланья), Трабзон зэрэг хотуудад байрладаг байна. Анкарад, Кизилая, Тунали гэдэг 2 төв байдаг ажээ.
Төлбөрийн хувьд мэдээж сургалтын төвийн байрлал, төвийн байрладаг хотын амьдарлын өртөг, ажиллах хүчний (багш) олдоц гээд хэд хэдэн зүйлээс шалтгаалан хэлбэлзэнэ.

Энэ жилийн байдлаар Стамбул, Анталья хотуудын төвүүдэд долоо хоногт 3 удаа хичээллэдэг нийт 96 цагийн хичээлийг 8 долоо хоногт тараасан Турк хэлний курс 456 Америк доллар, ажилийн өдрүүдэд хичээллэдэг 4 долоо хоногийн нийт 80 цагийн хичээлтэй курс 380 Америк доллар байна.
Бусад хотуудын төвүүдэд 96 цагийн курс (долоо хоногт 3 удаа хичээллэнэ. Нийт 8 долоо хоног үргэлжилэнэ) 408 Америк доллар байхад 80 цагийн курс (ажилын таван өдөр 4 цагаар хичээллэн нийт 4 долоо хоног үргэлжилэнэ) 340 долларын төлбөртэй.

Эндээс харахад жилд Турк хэлний курсын төлбөрт ойролцоогоор 4080 Америк доллар (өдөр бүр хичээллэнэ гэж үзэхэд) дээр нь номны 200 орчим Америк доллар гээд нийт 4280 ам.дол зарцуулагдах нь ээ.

Анхааруулга

Эцэст нь Турк хэлний курсын урилага авахын тулд 250 (хан) ам.дол + сурахыг хүсэгчийн пасспортны хуулбар хэрэгтэй байдаг юм шүү. Мөн ЕӨС буюу гадаад оюутан элсүүлэх шалгалтанд оролгүйгээр их дээд сургуульд хувиарлагдах ямар ч боломжгүй тул Турк улсад их дээд сургуульд элсүүлнэ эсвэл Турк хэлний курсын урилага гаргаж өгнө гэсэн заруудад бүү итгээрэй.

Турк Улсын Стамбул хотод амьдрах нь: Сарын орлого, зарлага тайлан тэнцэтгэл

Блог # 2-оосоо чирээд ирлэээ.. Стамбул хотод амьдрахад сар бүр хэрэг болох мөнгийг хамгийн багаар тооцоолов :)

Миний бие сүүлийн үед гадаадад сурахыг хүсэгч залуус олширсоныг бодолцон блогтоо Турк Улсын Стамбул хотод сурах талаар хэд хэдэн цуврал бичлэг оруулъя гэж бодож байна. Энхүү цувралын эхнийх нь болох Турк Улсын Стамбул хотод амьдрах нь: Сарын орлого, зарлага тайлан тэнцэтгэл бичлэгт Стамбул хотод амьдрахад, хоол хүнсний олдоц, үнэ, унаа тэрэгний билет гээд, гарах зардалыг, өөрийн туршилага дээр тулгуурлан, хамгийн багаар тооцож, чангаар бодлоо.

Сарын орлого:
• Улсын зардлаар ирсэн бол сар бүр 175 лираны тэтгэлэг, мөн жилд нэг удаа ном хувцасны мөнгө олгодог.
• Ар гэрээс татах татаас
• Хааяа нэг олон ангит кино, эсвэл реклам зэрэгт тоглож олох мөнгө (иймэрхүү тохиолдол байдаг бөгөөд Монголчууд Хятад, Япон, Солонгос гээд Монголчуудаас бусад Азиудын дүрийг бүтээнэ :), олон ангит кинонд тоглосоны хөлсөнд өдрийн 20-50 лира, рекламанд тоглосоны хөлсөнд хамгийн багадаа 100 лираны хөлс авдаг.)
• Турк улсад сурдаг гадаад (Турк оюутануудад ч гэсэн ажиллах эрх олгодоггүй) оюутанд ажиллах эрх олгодоггүй бөгөөд зарим нэг оюутан зуны цагт аялал зуулчлалын хотууд болох Бодрум, Анталия зэрэг хотуудад, хагас бүтэн сайнд Стамбул хотод байдаг Солонгос, Хятад, Япон ресторануудад аяга угаагч, зөөгч хийх нь бий, мэдээж хууль бусаар

Сарын зарлага:

• Байр: Дүүрэг, байрлал, халаалтын систем, олон нийтийн тээвэрт ойрхон эсэх, хэдэх өрөө байр гээд хэд хэдэн зүйлээс шалтгаалан байрны үнэ өөрчлөгдөх бөгөөд хамгийн хямддаа 500 лира (2.2 TL буюу лира 1 евротой тэнцэнэ ойролцоогоор). Байрны сарын түрээсээс гадна эхлэн байр түслэгчид 1 сарын байрны түрээстэй тэнцүү хэмжээний (зарим тохиолдолд нэг сарын байрны түрээсээ их) баталгаа (депосит) төлдөг. Дэпоситыг гарахдаа буцаааж авна гэсэн хуулийн заалт байдаг ч бүрэн бүтнээр нь буцааж авах нь ховор тохиолдол.
Тог, ус, газны үйлчилгээг (Ихэнх байрны эзэд өөрсддөө төвөг удахгүйг хүсдэг тул тог, ус, газны үйлчилгээ авах гэрээ контрактыг түрээслэгчидэд даатгадаг) авахын тул мөн 500 орчим лира (барьцаа төлөх, зарим тохиолдолд тоолуур авах г.м) хэрэг болдог. Анхлан байр түрээслэхийг хүсэгчидийн халаасанд ойролцоогоор хамгийн багадаа 1.500 лира байвал зохилтой. Мэдээж энэхүү үнийн дүнг хэдэн хүн нийж байр түрээслэхээсээ хамааран хувааж төлнө. За тэгээд ойролцоогоор 1.500 төгрөг зарцуулаад хов хоосон байранд орлоо, хэтэвчнийхээ зузаан нимгэнээс хамааран шинэ, хуучин тавилага авах үлдлээ.
• Хоол: Бидний мэдэх цэцэгтэй цэцэггүй байцаа, лууван, чинжүү, улаан лоолю, өргөст хэмх зэрэг ногооноос өгсүүлээд мэдэхгүй олон олон ногоо үнэтэй, хямдхан зарагддаг тул ногоонд дуртай хүмүүсийн хувьд диваажин л гэсэн үг. Ногооны үнэ улирлаас хамааран өөрчлөгддөг. Ногооноос гадна алим, лийр, тоор, мандарийн, жүрж, гадил гээд жимс элбэг. Мэдээж жимсний үнэ болон төрөл нь улирлаас хамааран өөрчлөгдөнө.
Монголчууд шиг маханд нугасгүй хүмүүст дуулгах муу мэдээ бол энд (Стамбулд) мах нилээн үнэтэй (тос ихтэй, машиндсан мах ойролцоогоор 1 кг нь 15 лира) мөн амтгүй (Монголын махтай харьцуулбал) байдаг. Лалын шашинтай улс тул адууны мах иддэгүй (нүгэл хэмээн үздэг) тиймээс зарагддаггүй. Мөн гахайн мах иддэггүй, зарагддаггүй. Зарсан тохиолдолд мөнгөн шийтгэлээс өгсүүлээс шоронд хүртэл хоригдох магадлалтай. Гахайн мах хэрэглэдэггүйтэй холбоотойгоор өглөөний цайны өргөн хэрэглээ болох хиам Монголд зарагддаг хиамнуудаас амт муутай байдаг. Мөн бүх хүнсний бүтээгдэхүүний сав баглаан дээр (жигнэмэг, шоколад, чихэр гээд л...) гахайн өөх тос хэрэглээгүй болно хэмээх сануулгыг хэвлэсэн байна.
Хар, Номхон гээд далайгаар хүрээлэгдсэн тул элдэв янзын загас, сам хорхой, наймаалж, хавч гээд далайн бүтээгдэхүүн элбэг байдаг. Дэлгүүрүүдэд далайн бүтээгдэхүүн, үхэр, тугал, хонь, хурга, тахианаас гадна зул сарын үеэр цацагт хяруулын мах зарагдана. Ямаа, тэмээний мах идэх нь “нүгэл” биш ч зарагдаж байхыг хараагүй.
Монголчуудын өргөн хэрэглээний зарим нэг хүнсний бүтээгдэхүүний үнийг жагсаавал.. Хамгийн хямдхан будаа кг нь 2 лира буюу ойролцоогоор 1 евро, гурил 1 лира, гоймон 80 куруш (0.8 лира) байдаг. Сахар 1 кг нь 2.3 лира, наран цэцгийн тос 1л нь 2.5 лира байдаг. Оюутнуудын хичээлийн хуваарь яг цав таарахгүй учир ихэнхдээ оройн хоолны материалаа мөнгө нийлүүлэн худалдаж авдаг. Өдөрийн хоолоо ихэнх оюутнууд сургууль дээрээ иддэг бөгөөд сургуулиудын хоолны газарт оюутны хөнгөлөлттэй (ойролцоогоор 1.5-3 лираны үнэтэй нэг хоердугаар хоол, салат эсвэл жимснээс бүрдэнэ.) хоол байдаг.
• Унаа: Стамбул, Том хот тул (17 сая хүн амтай бөгөөд энэхүү тоо сүүлийн 3-4 жил магадгүй түүнээс их хугацаанд өөрчлөгдөөгүй, миний мэдхийн) зорисон газартаа очихдоо ихэнхдээ унаа дамжих бөгөөд хамгийн багадаа 30 минут зарцуулна. Замын бөглөрөл их. Өглөө оройдоо 20-30 минутанд хоёр метр хүрэхтэй үгүйтэй явах нь энүүхэнд. Метро, трамвай, Ази тивээс Европ тив (эсвэл урвуугаараа), эсвэл аль нэгнээс нь ойр орчимын арлууд руу хүргэх усан онгоцоор зорчихдоо жетон (жетонууд адилхан биш тул ойр хавьцаах жетон зардаг цэгүүдээс авсан нь дээр), автобусаар зорчихдоо билет авна. Бүгд адилхан үнэтэй биш ч нэг бүр ойролцоогоор 1.5 лира байдаг. Метро нь Орос, Франц зэрэг дэд бүтэц тэр дундаа метроны зам сайн хөгжисөн улсуудыг бодвол “инээдтэй” буюу одоогийн байдлаар аравхан (Şişhane-Atatürk Oto Sanayii чиглэлд) буудалтай (энэ 2 сард 4 буудал ашиглалтанд орсон). Истиклал гудамжаар уруудаж өгсөх трамвай, тунел гэгдэх (Beyoğlu Kabataş-г холбоно) ноталжик буюу 1800-гаад оноос одоог хүртэл ажиллаж буй ‘метро’, гээд нэг буудлын унаанууд (ганц, хоёрхон буудал явдаг) байдаг бөгөөд энэ бүрд дээшээ доошоо явж, бууж суухаас гадна дахиад л жетон авах зэргээр мөнгө төлдөг, цаг алддаг. За баахан бараан зүйл биччихлээ эцэст нь нэг авууштай тал нь метро трамвайны замаа жилээс жилд өргөсгөж, уртасгаж, метробус (нэгхэн чиглэлд тусгайлан зассан нэг эгнээ замаар зогсолтгүй, өндөр хурдтайгаар явдаг автобус) зэрэг өөр сонголтууд үүсгэж байгаа. Олон нийтийн тээврийн план.
Төрийн зардалаар бус өөрийн зардалаа дааж сурдаг оюутнуудад хямдралтай зорчих үнэмлэх өгдөг бөгөөд энэхүү үнэмлэхийг сард 55 лирагаар цэнэглээд 200 хүртэл удаа метро, автобус, трамвайнд (Ази Европыг холбох усанд завинд үйлчилдэггүй) дамжиж болдог. Үүнийг аялик (aylık) гэнэ. Энэхүү үнэмлэх жил бүр шинэчлэгддэг. Улсын зардалаар суралцагсадад бүтэн жилийн турш мөн метро, автобус, трамвайнд хэрэглэх болохуйц жолооч эсвэл кассанд үзүүлээд үнэгүй явдаг үнэмлэх олгодог. Жил бүр шинэчлэгддэг. Дээрх 2 төрлийн үнэмлэхүүд зураг хөрөгтэй байдаг. Хоёр төрлийн үнэмлэхийн алийг нь ч авсан анх авахдаа бага хэмжээний мөнгө төлдөг.
• тог, ус, газны мөнгө: Хэрэглэсэн хэмжээгээр төлбөр ирдэг. Туркэд хийгээр, төвөөс халаалттай (Монгол халаалтын систем шиг), тогоор бүр нүүрсээр халаах нь байдаг. Хамгийн их түгээмэл нь хийгээр халаах систем бөгөөд энэ системд газны төлбөр мэдээж зун нь бага өвөл нь их ирнэ. Өвлийн гурван сар хийн мөнгө 200 лира хол давна. Турк улс өөр олон улсын адил хэрэглээний байгалын хийгээ зуун хувь Оросоос авдаг бөгөөд өнгөрсөн жилд л гэхэд байгалын хийн үнэ 60% гаруй хувь нэмэгдсэн. Мэдээж Туркүүд Орос ах нартай доллараар наймаа хийдэг тул доллар лираны харьцаа хийн үнэнд шууд нөлөөлнө. Их хэрэглэх тусамд нэгж (метр кув) усны үнэ буурах бус нэмэгдэнэ. Тог, ус, газнаас гадна хүсвэл интернэтийн үйлчилгээ авч болох бөгөөд интернэтийн үйлчилгээ авахын тулд заавал утас тавиулсан байна. Утасны суурь төлбөр (хамгийн хямд нь HesaplıHATT) яриагүй тохиолдолд 9.33 лира, интернэтийн төлбөр сард 49 лира (хурд болон үнийн хувьд хамгийн боломжийн нь) байдаг. Ийм системд байгалын хийг байраа халаахаас гадна, халуун ус (усанд орох, аяга таваг угаах), хоол хийхэд хэрэглэдэг.
• Гар утсанд хийх нэгж: Өнөөдрийн байдлаар Туркэд 3 оператор (Туркселл, Водафоне, Авеа зэрэг) байдаг бөгөөд аль ч үүрэн телефоны компаний зуун нэгж төвөөс нь авахад ойролцоогоор 18 лира байна. Монгол руу (Гадаад руу) мессэж илгээхэд 3 нэг, өөр хоорондоо ярих болох өөр опературтай (жишээ нь авеагийгийн номертой хүн туркселлийн номер луу) ярихад унах нэгж нь үүрэн телефон цаашлаад хамрагдах үйлчилгээнээс (мобистудент гэдэг шиг оюутануудад зориулсан эсвэл бизнесс эрхлэгчидэд зориулсан гээд) тань шалтгаалан хэлбэлздэг. Ойролцоогоор минутанд 1-6 нэгж унана. 3 сард нэг удаа цэнэглэхгүй бол гадагшаа гарах ячианы эрх хаагдах бөгөөд дахиад 3 сарын дараа дотогшоо орох ярианы эрх хаагдана. Мөн гурван сарын дараа (нийт 9 сарын дараа) номер тань устах болно.
Саяхан дөө (2 жилийн өмнө байхаа) гар утасны хулгай ихэссэнтэй холбоотойгоор гар утаснуудыг бүртгэж (утас бүрийн баттерэй болон их бие дээр IMEI номер байдаг, үүнийг ашиглан бүртгэдэг) эхэлсэн бөгөөд энэхүү системд бүртгүүлээгүй тохиолдолд гадаадаас Турк рүү оруулж ирсэн утас бүр 1 сарын дараа автоматаар хаагддаг. Бүртгүүлэхийн тулд пассапорт, оршин суух зөвшөөрөл зэргээ бүртгэл хүлээн авах эрх бүхий төвүүд дээр авч очин 5 лира төлж бүртгүүлэх бөгөөд ойролцоогоор 7 хоногийн дараа утас тань хэвийн ажиллаж эхэлдэг.


Дүгнэлт:

Ихэнх оюутнууд зургаа зургаагаараа нийлэн байр хөлслдөг бөгөөд ойролцоогоор 500 лираны түрээстэй байранд зургаан хүн амьдрана гэж тооцвол хүн бүрийн халааснаас сар дутамд байр, хоол, тог, ус, хий, интетийн төлбөрт ойролцоогоор 200-300 лира гарна.
Мэдээж унааны 55, сард гар утсандаа 100 нэгж авч хийнэ гэж бодоод 18 лира, ариун цэврийн хэрэглээний материалууд (оо саван, сойз гээд юу эс байхав дээ) гээд нэмбэл үнийн дүн маань 300-400 болж нэмэгдэнэ.
Үүнээс Улсын зардлаар сурдаг гэж тооцоод сарын тэтгэлэг болох 175 лирагаа хасахад оюутан сар бүр хамгийн багадаа 25-125 лираны "өрөнд" орж байна. Гар утсандаа нэгжгүй, халаасандаа мөнгөгүй, өдөрт нэг хоолтой амьдрахад нэг иймэрхүү зардал гарна.

Tурк Улсдад дээд боловсрол эзэмших арга замууд

Турк Улсад дээд боловсрол эзэмших 3 зам байна. Нэг нь улсын зардалаар, нөгөө нь хувийн зардалаар сурах бүр нөгөөх нь шашны шугамаар суралцах.

1. Зөвхөн Турк гэлтгүй гадаад улсад Улсын зардлаар сурахын тулд арван жилээ (11 жилээ) төгсөөд Монголын нэгэн их дээд сургуулид элсэн орж нэг жил суралцсаны дараа улсын зардалаар гадаадад сургах шалгалтанд орон тэнцээд эсвэл ар, өврийн хаалгаар орон шалгалтанд орсон ороогүй Турк улс (гадаад) руу хувиарлагдах нэг дэх зам.
Монгол Улсад үйл ажиллагаагаа явуулдаг дөрвөн Турк сургуулийн нэгийг төгссөн тодорхой тооны "шилдэг" сурагч Турк руу улсын зардалаар явах шалгалтанд арваа төгсөнгүүтээ орох эрх олж авдаг. Би хувийн зардалаар буюу 3 дугаар замаар явдаг тул энэ тал дээр миний мэдлэг дутна тиймээс ингэсгээд орхъё.

2. Шашны шугамаар сурах. Энэ аргаар ихэнхдээ Казакууд ирдэг бөгөөд сүүлийн үед Монголчууд бас ирэх болсон сураг сонсогдсон. Сургуулид орохоосоо өмнө Турк хэл сурж байгаа нэртэйгээр 1-2 жил лалын шашинд суралцаад, дараа нь ЕӨС-т орж "хүссэн биш" сургуулидаа хувиарлагдана. Хэлний бэлтгэл нэрээр бүтэн жил КУРАН уншиж, толгойгооо хэрхэн боох (охидод), абдест буюу мөргөлийн угаалга хэрхэн хийх талаар суралцдаг тул шалгалтын асуултуудыг ойлгох хэмжээнд хэлний мэдлэггүй (КУРАН нь Араб хэл дээр байдаг бөгөөд бүтэн жил КУРАн цээжилсэн хүн Турк хэл дээр шалгалт өгөөд тэнцэх эсэх эргэлзээтэй) тул шалгалтнаас сайн оноо авахгүй, сайн оноо авсан ч сонгон суралцахыг хүссэн сургуулийг тань шашныхан сайшаахгүй байх магадлалатай. Шашныханы үзэл бодол яагаад чухал юм бэ гэж үү, энэ чиглэлээр ирсэн оюутнуудын сургалтын төлбөрийг тэд төлж, сар бүр тодорхой хэмжээний тэтгэлэг олгож сайхан зан нь хөдлөбөл жилийн эцэст гэр лүү тань нисэх зардалийг мөн тэд даадаг учираас...
Шашны шугамаар ирсэн оюутнууд (тэр тусмаа охид) дотуур байр нэртэй шоронд хоригдож долоо хоногт 1 удаа хэдхэн цагын турш гадагш гарах эрхтэй байдаг. Би нэг удаа сэтгэл санааны дарамтанд орсон Монгол охиныг эргэхээр хэдэн найзын хамтаар очиход бичиг баримт үзүүлж байж нилээн хэцүүхэн нэвтэрсэн зэрэг шалгаанаас болоод энэ замаар сурахад нэгих сүжиггүй тиймээс ингэсгээд орхъё.

3. Бүр эсвэл YÖS (Yabancı Öğrenciler Sınavı) хэмээх гадаад оюутан элсүүлэн авдаг шалгалтанд бие даан орж хувиарлагдах боломжтой. Гадаад оюутан элсүүлдэг шалгалт нь Англи, Турк хэл дээр байдаг бөгөөд Англи хэл дээр шалгалтанд орох хэмжээнд Англи хэл эсвэл Турк хэл мэдэхгүй тохиолдолд Турк хэлний бэлтгэл буюу ТӨМЭР-т сурна. Гадаад оюутан сонгон шалгаруулах шалгалт-ЕӨС (YÖS) жил бүр 4 сард болдог бөгөөд математик, сэтгэн бодох, физик, хими, геометр зэрэг хичээлийн хүрээнд асуултууд бэлтгэгдсэн байдаг.

Сурах талаар эхнийхээ бичлэгийг Турк болон Англи хэл мэддэгүй дүү нартаа зориулая гэж бодлоо. Турк болон Англи хэлний нэгийг ЕӨС-т орох хэмжээнд мэдэхгүй тохиолдолд Турк хэл сурах гэдэг нэг арга үлдэж байгаа бөгөөд Турк хэлний сургалт явуулдаг хэд хэдэн дамжаа байдгаас ихэнх Монголчуудын хамрагддаг, бас ч үгүй найдвартай ТӨМЭР болох (төмэр гэдэг нь Турк хэл заах төв гэсэн угтгатай үгсийн товчилол) Анкара их сургуулийн ТӨМЭР-т элсэх шаардлага зэргийг орууллаа. Дараагийн удаа сургалтын төвүүд, төлбөр зэргийг оруулна аа.

Анкара ТӨМЭР-ын оюутан элсүүлэх журам, шаардалага

1. Курст бүртгүүлээд нэн түрүүнд шалгалт өгч хэлнийхээ зэргийг тогтоолгох бөгөөд энэхүү төвшин тогтоох шалгалт нь өдөр бүр 09:00-17:00 хооронд явагддаг байна. Шалгалтын төв (зөвхөн шалгалт биш оюутны бүртгэл энэ тэр гээд оюутантай холбоотой бүх ажлийг хийдэг газар) ажлийн өдрүүдэд 08:30-20:00, амралтын өдрүүдэд 8.30-17.30 цагийн хооронд ажилладаг байна.
2. Турк хэлнээс өөр хэлээр суралцах гэж буй тохиолдолд (энэхүү төв нь Турк хэлнээс гадна Англи, Голланд, Грек, Араб, Болгар, Япон, Хятад, Герман, Франц гээд нилээн хэдэн хэлний сургалт явуулдаг.) төвшин тогтоох шалгалт тодорхой хэмжээний төлбөртэй бөгөөд, төвшингөө тогтоолгоод, сургалтандаа хамрагдахаар төлбөрөө төлөх үед шалгалтанд зориулан авсан төлбөрийг сургалтын төлбөрөөс хасдаг байна. Жишээлбэл: шалгалтанд орохын тул 100₮ төлсөн бол сургалтын төлбөр болох 2000₮-с хасагдаад 1900₮ төлөхөд хангалттай гэсэн үг юм. Зөвхан шалгалтанд ороод цааш бүртглэ хийлгэн үргэлжилүүлэн суралцахгүй тохиолдолд шалгалтын төлбөрөнд өгсөн 100₮-өө буцааж авах боломжгүй.
3. Төвшин тогтоох шалгалтын хариу дараагийн 4 сард хүчинтэй бөгөөд энэ хугацаанд курстээ бүртгүүлээд хичээлдээ явж эхлээгүй тохиолдолд дахин төвшин тогтоох шалгалтанд орж байж курстээ сууна.
4. Курсын төлбөрийн Турк Лирагаар төлөх бөгөөд (2000₮ тэр өдрийн ханшаар хэдэн Турк Лира болж байна, төдөн ТУрк лира төлнө гэсэн үг) курсээс шалтгаалан (оюутан нь бүрдээгүй тохиолдолд мөн төвшингийн ангийг нээхгүй байх зэрэг) анги нээгдээгүй тохиолдолд төлбөрийг буцааж олгоно.
5. Хямдралуудад хамрагдах бол бүртгэлийн үед хямдралд хамрагдахын тулд бүрдүүлбэл зохих бичиг баримтыг бүрдүүлэн бүртгэлийг хариуцсан ажилтанд өгвөл зохино.
6. Сургалтаа завсарлах (чөлөө авах) талаарх өргөдөлийг мөн төвшиний (төвшин дээшилсэн эсвэл дөнгөж сургалтаа эхэлж байж болно) хичээл эхэлсэн даруй эхний долоо хоногт хүлээж авдаг бөгөөд оюутан хамгийн ихдээ 1 жилийн чөлөө авах эрхтэй. Энэ хугацаанд сургалтын төлбөр нэмэгдсэн тохиолдолд оюутан төлбөрийн зөрүүг төлж байж сургалтаа үргэлжилүүлэх эрх олж авна. 4 сараас их хугацаатайгаар чөлөө авсан оюутан үнэгүй төвшин тогтоох шалгалтанд хамрагдаж төвшингөө тогтоолгон сургалтаа үргэлжилүүлнэ.
7. TÖMER жилийн 12 сар 7 хоног бүр 09:00-21:00 цагийн хооронд сургалтаа явуулах бөгөөд (баяр, тэмдэглэлт өдрүүдэд амрана) TÖMER-с шалтгаалан өрөөгүй хичээлүүдийг нөхнө.
8. Оюутан төлбөрөө төлсөний дараа улирлын эхний 2 долоо хоногт сурах эрхээ өөр нэгэнд өгч эсвэл хэлээ солиж болно. Сурах эрхээ өөр хүнд шилжүүлсэн тохиолдолд шинэ оюутанг үнэгүй төвшин тогтоох шалгалтанд оруулна.
9. Турк болон Англи хэлний курст хамгийн багадаа 7 оюутан, бусад хэлний курст хамгийн багадаа 5 оюутан бүртгүүлсэн тохиолдолд анги нээгдэнэ. Групээрээ (хамгийн багадаа 7) бүртгүүлсэн тохиолдолд хүссэн өдөр болон цагтаа хийчээлээ явуулах эрхтэй.
10. Төвшин бүрийн сүүлийн дөрвөн цагт дараагийн төвшинд элсэх шалгалт авагддаг. Доорх жагсаалтын сүүлийн оноонууд авбал зохих хамгийн бага оноо юм. Шалгалтаа амжилттай өгсөн оюутан дараагийн төвшинд шилжин суралцана. Амжилтгүй болсон тохиолдолд мөн төвшиндөө давтан (төлбөрөө төлөн) сурна.

Хамгийн өндөр оноо Авбал зохих хамгийн бага оноо
Сонсох 25 15
Унших 25 15
Харилцан ярих 15 9
Яриагаар ойлголцох 10 6
Бичгээр ойлголцох 25 15

11. Анхан (Temel) болон дунд (Orta) шатны курсыг төгсөгчидид TÖMER-н захиргаанаас сертификат, дээд курсыг (Yüksek kuru) төгсөгчидөд Анкар Их сургуулийн баталгаажуулсан диплом олгодог.
12. Хичээлүүдэдийн 7/8 хувид заавал суусан байх ёстой бөгөөд хичээлдээ хангалттай суугаагүй тохиолдолд улирлын эцсий шалгалтанд оруулахгүй. Курст суугаагүй өдөр болон цагийн төлбөр буцаан олгогдохгүй.
13. Бүртгэлээ хийлгэж буй оюутан дээрх бүх шаалдлагуудын хүлээн зөвшөөрсөн гэж тооцогдоно.

Эцэст нь Турк улс руу Улсын зардалаар явуулж сургана гэсэн зарлал худлаа байх магадлал их өндөр байдаг бөгөөд иймэрхүү зарлалын дагуу хандах гэж байгаа бол, хандах гэж байгаа нэгэнг таньдаг бол анхаараарай, анхааруулаарай... Хэдэн мянган доллор төлөөд дотуур байр нэртэй шоронд хоригдох эсвэл хэлний курст суух эрх урилага төдийтэй хоцорвол харамсалтай биз дээ...